Πρὸς ἑαυτούς - Ραδιοφωνικὸ σπότ

    Τό: Πρὸς ἑαυτοὺς παριστάνεται κάθε Σάββατο (21:00) καὶ κάθε Κυριακή (19:30) ὥς τὶς 13 Μαΐου, στὸ θέατρο ΜΠΙΠ (Ἁγίου Μελετίου 25 & Κυκλάδων).

Πρὸς ἑαυτούς - πρεμιέρα

    Τό: Πρὸς ἑαυτοὺς παριστάνεται κάθε Σάββατο (21:00) καὶ κάθε Κυριακή (19:30) ὥς τὶς 13 Μαΐου, στὸ θέατρο ΜΠΙΠ (Ἁγίου Μελετίου 25 & Κυκλάδων).

Πρὸς ἑαυτούς - τρέιλερ παράστασης

    Τό: Πρὸς ἑαυτοὺς παριστάνεται κάθε Σάββατο (21:00) καὶ κάθε Κυριακή (19:30), στὸ θέατρο ΜΠΙΠ (Ἁγίου Μελετίου 25 & Κυκλάδων).

Κύριο ἄρθρο τεύχους 44

Ὀρφνὴ καὶ σκότος ἐστὶν ἀλάμπετον.

Ἡράκλειτος

Diels-Kranz, Vorsokratiker, Weidmann, Dublin-Zürich, 1969, τόμ. Ι, σελ. 143, 6.

 

Ἔλα νὰ πᾶμε ἀπ’ τὸ κακὸ στὸ χειρότερο

                    

Ἔλα νὰ πᾶμε ἀπ’ τὸ κακό, στὸ χειρότερο.

Τώρα τὸ τελευταῖο φεγγάρι ἔχει σβηστῆ.

Εἴμαστε σὲ τοῦνελ ἀξημέρωτο·

σὲ σκάλα κατεβαίνουμε κ’ ἡ νύχτα κουπαστή.

Ἔλα, λοιπόν, νὰ πᾶμε στὸ χειρότερο,

ἀφήνοντας πίσω τὸ μέτριο κακό.

Μπορεῖ νὰ πιάσουμε τὸ ὡραιότερο –

μὲ τὸ χειρότερο!

Μὲ τὸ χειρότερο νὰ βυθιστοῦμε ἀπόψε,

νὰ πιάσουμε πάτο ἐσὺ κ’ ἐγώ,

στὸν πιὸ ἀκίνητο μαῦρο, μενεξεδένιο βυθό.

Κι ἄς τους ἀπάνω νὰ φωνάζουνε

γιὰ τὸ περσότερο καὶ τὸ καλύτερο.

Μπορεῖ καὶ τὸ χειρότερο… νάναι τὸ ὡραιότερο!

Βαρέθηκα τὸν κόσμο, τὸ κακό,

τὶς σχέσεις, τὸ σχετικό, τὰ σχετικά.

Τάκης Παυλοστάθης

Ποιήματα καὶ πεζά 1964-1999, ἐκδ. Νεφέλη, Ἀθ. 2006, σελ. 241.

***

Ἡ θεά

    λα τὰ γουρούνια τὴν ἴδια μούρη ἔχουνε, συνήθιζε νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ἡ μητέρα μου, ὅταν ἀναφερόταν σὲ ταυτόσημες ἀτασθαλίες διαφορετικῶν ἀνθρώπων. Πόσο διαφορετικός, ὅμως, μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας δημοκρατικὰ ἐκλεγμένος δυτικὸς ἡγέτης ἀπὸ ἕναν ἀσιανὸ δικτάτορα; Ἀπόλυτα, νομίζαμε, μέχρι πέρυσι! Ὑπάρχει ἄλλη κουλτούρα, ἄλλη πολιτισμικὴ ὑποδομή, διαφορετικὴ κοινωνία, γλῶσσα, προπατορικὲς συνήθειες, θρησκευτικὲς πεποιθήσεις! Ἀκόμα καὶ οἱ, δυτικοί, δικτάτορες διέφεραν μὲ μεγάλη ἀπόσταση  ἀπὸ  δαύτους,  ἂν ὄχι σὲ σκληρότητα ἢ κυνισμὸ ἔναντι τῶν λαϊκῶν συνόλων, τοὐλάχιστον σὲ προσχήματα -εἴτε στὴν Εὐρώπη, εἴτε στὴ Λατινικὴ Ἀμερική….

    Νά ὅμως τί μᾶς χάρισε ἡ ἐποχή μας!: Τὴν ἀπόλυτη ὁμοιότητα -ταύτιση θάλεγα, τῶν δύο, ποὺ καβγαδίζουν ἀσύστολα  καὶ προκλητικότατα ἐνώπιον τῆς Ὑφηλίου, σὰν κουραδόμαγκες ἢ Κατίνες τῆς περιθωριακῆς κοινωνίας ἄλλων ἐποχῶν, ἀπειλῶντας κιόλας νὰ μᾶς ἐξοντώσουν,  π υ ρ η ν ι κ ά!..

   Θάπρεπε κανεὶς νὰ ὠφελῆται, καὶ ἐπωφελῆται, ἀπὸ τὸ συμβαῖνον, ὅσο ἀρνητικὸ κι ἂν εἶναι, ἰδίως ὅταν δέν μπορῇ νὰ τὸ ἐλέγξῃ, ἀποτρέψῃ ἢ μεταβάλῃ! Ἀντὶ ν’ ἀποροῦμε ἔκπληκτοι γιὰ τὸ φαινόμενο ἂς ἀντιληφθοῦμε καὶ παραδεχθοῦμε ἀμέσως κ’ εὐθαρσῶς πὼς ἡ ὁμοιότητα ἑδράζεται, ἁπλούστατα, σ’ ὅ,τι ὀνομάζουμε: ἐξουσία! Εἶναι τὸ μόνο κοινὸ στοιχεῖο ποὺ ἔχουν ἀμφότεροι καὶ δύναται νὰ τοὺς ταυτίσῃ στὴν ὅποια τους ἀντίδραση!

    Ἔγκυροι δημοσιογράφοι, παγκοσμίως, ἀπό …ἐγκυρότατα ἔντυπα, ἐφημερίδες, περιοδικὰ καὶ τηλεοπτικὰ κανάλια, ποὺ ἀνταλάσσουν μεταξύ τους κῦρος, ἀλλὰ καὶ οἰκονομολόγοι -παπαγαλάκια χονδροειδῶν, διαφανέστατων, καπιταλιστικῶν συμφερόντων φρίττουν, γιατὶ ὁ πρόεδρος εἶναι, τάχα, χειρότερος ἀπ’ τὸν ὑποψήφιο!.. Χειρότερος, ἄραγε, σὲ τί; Στὴν ὑποφορολόγηση τῶν ἑταιριῶν του; Στὴν ὁπλοκατοχή, τὴν ἀσυδοσία τῶν βιομηχανικῶν ρύπων, τὴν κατάργηση τῆς ἀσφαλιστικῆς πρόνοιας, τῶν ἀποπάτων χωρῶν του; Τὰ ρωσικὰ καὶ κινεζικὰ πηγαινέλα του; Τὶς πληρωμὲς τῶν μοντέλλων του; Τό …σόι του; Ἢ τὶς μουσολινικές του μοῦτες, ὅταν ὑπογράφῃ διατάγματα κ’ ἐπιδεικνύῃ στὶς κάμερες τήν, μήν τὰ ρωτᾶς, πόσο ἐνδιαφέρουσα ὑπογραφή του!..

    Ἡ κομμουνιστοζακέτα πάλι συζητάει ἀενάως γιὰ τὸ χρῶμα καὶ τὸν προσανατολισμὸ τῆς ἐξουσιαστικῆς καρέκλας της, χρησιμοποιῶντας, ὡς ὅπλο, ἐκεῖνο τό, παραλλαγμένο, παλιὸ τοῦ, ἀλήστου μνήμης συμπατριώτη της: λέγε λέγε καὶ κάτι θὰ γίνῃ!.. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ γίνεται καθαρά  ἀντιληπτὸ εἶν’ ὅτι ἡ ἐξουσία εἶναι μὲν κακό, ἀλλὰ καθόλου ἀναγκαῖο, μιὰ καὶ τὰ πράγματα προχωροῦν ὑπηρεσιακά, δηλαδὴ διαχειριστικά, χωρὶς καμμιά τραγικὴ ἔλλειψη τόσους μῆνες τώρα!..

    Κ’ ἐδῶ στὸ βράχο τί κάνουμε; Ἡ πρωτοδεύτερη φορὰ Ἀριστερὰ προετοιμάζεται νὰ γίνῃ κι αὐτὴ καθεστωτικὴ δευτερότριτη, ἐξυπηρετῶντας ἀθορύβως πᾶσαν καπιταλιστικὴν ἀπαίτηση, μέχρι νάβρῃ τὶς κατάλληλες συγκυρίες γιὰ νὰ σοσιαλαλλάξῃ τὴν Εὐρώπη καὶ τὸν κόσμο!.. Ἡ ρεβανσιστικὴ δεξιὰ καραδοκεῖ νὰ ἐπανέλθῃ ἐπισείοντας τοὺς πανταχόθεν ἐσωεξωκινδύνους, ἐθνικοὺς καὶ πολιτικούς, ἕτοιμη νὰ προσεταιρισθῇ παλιοὺς ἐχθρούς, κι ἀποκόμματα που παριστάνουν ἀσύστολα τὰ τάχα …ἀκόμματα!..   

    Ἀφελεῖς κι ἀστόχαστοι δημοσιογράφοι χαρακτηρίζουν ἀντιεξουσιαστές, συλλογικότητες καὶ ἀκτιβιστές, διάφορες ὁμάδες ποὺ δροῦν τάχα, πετῶντας ἀπὸ παλιόχαρτα μέχρι βόμβες μολότωφ, καὶ προκαλοῦν ὑλικὲς ζημιές, διπλωματικὰ ἐπεισόδια καὶ καταστροφὲς ποὺ ἀποτελοῦν προπέτασμα καπνοῦ γιὰ παντοῖες ἐγκληματικὲς δράσεις. Γιατὶ τί σόι ἀντιεξουσιαστὲς εἶναι οἱ ἐπιβάλλοντες σ’ ἄλλους, στιγμιαῖα ἢ διαρκέστερα, τήν …ἐξουσία τους ἀκριβῶς; Καὶ δὲ μᾶς φτάνουν ἄραγε τὰ κάθε λογῆς σωματεῖα, μὴ κερδοσκοπικές, τάχα, ἑνώσεις, ἑταιρίες, δῆθεν μὴ κυβερνητικὲς ὀργανώσεις τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικα, θέλουμε κι ἄλλα φροῦτα τῆς ἀριστεραδέξιας ἐποχῆς;

    Ἔχει στηθῆ τὸ σκηνικό: Ὅ,τι κι ἂν λέν οἱ δημοσκοπήσεις, ἕνας ὁλόκληρος στρατὸς νεοπτώχων, πρώην δεξιῶν μικροαστῶν, θὰ στρατευθῇ ἑκὼν ἄκων στὶς τάξεις τῆς Ἀριστερᾶς! Ὅπως παλαιότερα πτωχοὶ εἶχαν στρατευθῆ στὴ Δεξιά! Ὅλα εἶναι δύσκλα στὴν Ἑλλάδα, μᾶς λέει ἡ Γαλλικὴ στέκα τῶν Ἀμερικανῶν, ὡς ἄλλη ὑπογεγραμμένη στὸ ὠμέγα τῶν ἀξιολογήσεων καὶ λοιπῶν κόλπων. Δὲν ἔχουν γίνει ὅλα ἀκόμη! Θέλουν κι ἄλλα! Πέραν τῶν νομοθετημένων ἐπ’ ἄπειρον… Κι ἂν ἀκόμα ὑπάρξῃ μιὰ δεξιοαρίστερη παρεμβολή-ἀνάσα δέν βλάπτει! Βάζουμε στὸ μούσκιο τὸν ἀριστερό μας φίλο, μὴ παίρνει κι ἀέρα ὁ ἐρίφης, καὶ τὸν ξαναφέρνουμε ἀναπαλαιωμένο νὰ ὁλοκληρώσῃ τό …ἔργο του! Πρέπει νὰ μάθουμε νὰ ζοῦμε μὲ τὴ φτώχεια. Καὶ νὰ πεθαίνουμε πειθαρχικά μὲ δαύτη. Ὁ μόνος τρόπος εἶναι ἕνα ψευδοκομμουνίζον καθεστώς!.. Ἔ, ἰδού το, ἀφοῦ τέτοιο θέλετε. Μὴ καὶ δικό μας εἶναι, μοιάζει νὰ σκέφτωνται οἱ ἐλευθεραγοραῖοι Δυτικοί. Μόνο ποὺ δὲ θὰ τοὺς βγοῦν τὰ κουκιά! Δεινὸν πρὸς Ἑλλάδα λακτίζειν, ἀνιστόρητοι! Αὐτήν ὤργωσε ὁ Παῦλος γιὰ νὰ στήσῃ τὴν Ἐκκλησία του -ὄχι ἄλλον τόπο!.. Σᾶς μέλλονται πράματα καὶ θάματα ποὺ δὲν δύνασθε νὰ διανοηθῆτε, ἀνεπέρειστοι…

    Ὥς τότε ὅμως,  ἐ μ ε ῖ ς  τί κάνουμε; Πῶς ἀντιμετωπίζουμε κυβερνήσεις, ὑπουργούς, πολιτικὲς καὶ πολιτειακὲς ἡγεσίες; Ἐκλογὲς πού, ἔστω καὶ τὸ 2019, ἔρχονται; Μ’ ἀγῶνες, τάχα, συλλαλητήρια, μαχητικές, βίαιες συγκεντρώσεις, πλακάτ; Ὥστε νὰ ρίξουμε, ὅπως πάντα, νερὸ στὸ  μύλο τους; Ἀποδίδουμε τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, ἀναμένοντες κ’ εὐελπιστοῦντες ὅτι πνεῦμα συντετριμμένον καὶ τεταπεινομένον ὁ, Καῖσαρ, οὐκ ἐξουθενῶσι; Μορ’ ἐξουθενῶσι ἕως θανάτου, τ’ ὅποιο πνεῦμα, ὁ Καῖσαρ, ἀφοῦ, ἀνεξαρτήτως προσώπου ἢ τάσεως, αὐτή εἶν’ ἡ προωρισμένη ἀποστολή του! Ἄλλως δὲν εἶναι Καῖσαρ!.. Καὶ ποίων θὰ ἄρχῃ τότε; Μά τῶν …δούλων αὐτοῦ! Τρομάζει ἡ λέξη; Ὅμως ὅταν βαπτίζεται, νυμφεύεται, ἀποθνήσκῃ; Εἶναι τάχα, ἄλλο τό: –τοῦ Θεοῦ, ὄχι ἀνθρώπων; Ἐνυπάρχει ὅμως διαιώνια συνήθεια. Γι’ αὐτὸ ἐναγωνίως  ἀναζητεῖται δουλειά:  -δ ο υ λ ε ί α!

    Καὶ πῶς θὰ ζήσῃ κανείς; Χωρίς δουλειά, χωρίς χρήματα ἄρα, νὰ καλύπτουν τίς, ἔστω στοιχειώδεις, βιοτικές του ἀνάγκες; Χρειάζεται φαγητό, ἔνδυση, στέγη!..

   Πρώτη ὅμως βιοτικὴ ἀνάγκη εἶναι ἡ σκέψη, ὁ στοχασμός! Ἂν θυμηθοῦμε τὴν ἀρχὴ τῆς ταινίας τοῦ Κιούμπρικ, μὲ τὸ κόκκαλο, ποὺ ἐκσφενδονίζει ὁ πρωτόγονος περιπατητὴς κι ἀνερχόμενο γίνεται διαστημόπλοιο, στὸ διάβα τῶν αἰώνων, εὔκολα ἀντιλαμβανόμαστε τί πρωταρχικὰ χρειαζόμαστε: Σκέψη, συνείδηση κ’ ἐνέργεια. Ὄχι παθητικὴ ἀναμονὴ τῆς παραμικρῆς, ὁποθενδήποτε παροχῆς μ’ ἀντάλλαγμα τὴν ἐλευθερία κι αὐτεξουσιότητά μας: Ἐργασία -ὄχι δουλεία!

    Λατρεύεται ὅμως ἡ θεὰ Δουλεία! Παγκοσμίως καὶ διαιωνίως! Ἀναρίθμητα σώματα καὶ πνεύματα προσφέρονται καθημερινὰ κι ἀκατάπαυτα, θυσία αἱματηρὴ κι ἀναίμακτη σ’ αὐτήν. Σὲ πολέμους καὶ εἰρῆνες ὅποιας ἐποχῆς. Σὲ προσωπικό, οἰκογενειακό, κοινωνικό, πολιτικό, ἐθνικό, πανανθρώπινο πεδίο. Εἶναι τὸ πλέον ράθυμο: Γιατί νὰ κοπιάσω νὰ σκεφθῶ κ’ ἐπινοήσω ὁ,τιδήποτε;: Ἐκχωρῶ σ’ ὅποιον νάναι αὐτὸν τὸν κόπο καὶ περιπίπτω στὴ ραστώνη μου! Ἔτσι θρέφω τὸ κορμί μου, ὥσπου νὰ πεθάνω, ἔχοντας παραδόσει, ἀπ’ τὴν ἀρχή, τὸ πνεῦμα μου! Ἔχοντας πουλήσει τὴν ψυχή μου στὸ Διάβολο! Ὅλες οἱ Παιδεῖες, ὅλες οἱ Θρησκεῖες, ὅλες οἱ Φιλοσοφίες, ὅλες οἱ Ψυχαναλύσεις τὸ διακηρύσσουν μὲ χίλιους τρόπους: Εἴμαστε καταδικασμένοι στὸν ἱδρώτα τοῦ προσώπου μας νὰ κερδίζουμε τὴ ζωή μας κ’ ἐμεῖς ραθυμοῦμε καὶ τὴ χάνουμε, ἀνήμποροι νὰ τὴ ζήσουμε!..

    Ἡ φύση ὅμως εἶναι σπάταλη. Ἰδιαζόντως. Ὅπως ἑκατομμύρια σπερματοζωάρια χάνονται σὲ κάθε γονιμοποίηση, ἔτσι κ’ ἑκατομμύρια ἄνθρωποι γεννιοῦνται ἀναλώσιμοι! Καὶ μέσα σ’ αὐτούς, ἀλίμονο, εἶναι κ’ οἱ δῆθεν ἡγέτες λαῶν ἢ εὐρέων ἀνθρωπίνων συνόλων. Κερδίζουν ἀναγνωρισιμότητα, δόξα, πλοῦτο κι ἀναλώνωνται σὰ φτηνοκέρια, πρὶν προλάβουν ὁ,τιδήποτε. Ὅσες ἐκλογικὲς τετραετίες κι ἂν κερδίσουν: ἀναλώσιμοι σὲ κατασπαρακτική τους, ἀδυσώπητην ἀρένα.

    Καὶ πῶς ἐργάζεται ἀντὶ νὰ δουλεύῃ κανείς;: Σκεπτόμενος μονίμως καὶ ἀδιαλείπτως τὸ ἀντικείμενο τῆς ἐργασίας του.

   Ξεσκόνιζα, δεκαοχτάχρονος τὸ γιάλινο ράφι μὲ τὰ φλυτζανάκια τοῦ καφὲ ποὺ ἐξετίθεντο πρὸς πώληση. Κάποια στιγμὴ μοῦ ’φυγε ἕνα ἀπ’ τὰ χέρια κ’ ἔσπασε μὲ θόρυβο. Ἡ ἐπιχείρηση δὲν χρέωνε τὶς ζημιὲς στοὺς ὑπαλλήλους. Εἶχε ὑπολογίσει τὸ κόστος τῆς φθορᾶς στὶς τιμές. Ὡστόσο ὁ προϊστάμενός μου παρατήρησε: – Προσέχουμε τὴν ὥρα τῆς ἐργασίας μας καὶ δέν ἀναπολοῦμε τὸν ἔρωτά μας! Ἔνιωσα φρίκη! Ὄχι γιὰ τὴ ζημιὰ ἢ τὴ δίκαιη παρατήρηση. Ἀλλὰ γιὰ τὴν ἀλήθεια τοῦ λεχθέντος!..

    Ἔβλεπα συχνὰ ἕνα ὄνειρο κάποτε: Εἶχα, λέει, ἀνακαλύψει, τυχαῖα, ἕναν κρυμμένο ἀνθρώπινο μηχανισμό, ποὺ τὸν διέθεταν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι χωρὶς νὰ τὸν γνωρίζουν! Κάτι σὰν κουμπί-διακόπτη. Περίπου στὴ μέση μου. Ἂν τὸν ἐνεργοποιοῦσες -μὲ τὴ σκέψη μόνο, χωρὶς καμμιάν ἄλλη ἐνέργεια, μποροῦσες νὰ κινηθῇς ἀκυρώνοντας τὴ βαρύτητα καὶ νὰ ὑψωθῇς πάνω ἀπὸ τὶς πολυκατοικίες κι ἄλλα φυσικὰ ἐμπόδια ἢ νὰ διατρέξῃς ἄνετα καὶ σύντομα μεγάλες ἀποστάσεις. Ἦταν τόσο ἁπλὸ καί, συνάμα, συναρπαστικό! Ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τρομακτικά ἐπικίνδυνο! Ἂν γιὰ κλάσματα δευτερολέπτου ξεχνιόσουν, κ’ ἡ σκέψη σου δὲν βρισκόταν πάντα στόν …διακόπτη, ἡ βαρύτητα ἐπανήρχετο ἀκαριαῖα καὶ θὰ γκρεμοτσακιζόσουν στὸ ἔδαφος, χωρὶς νὰ προλάβῃς νὰ ἐπανελέγξῃς τίποτα.

    Ὁ καθένας διαλέγει· ράθυμη διέλευση ἢ ἐργώδη ἐγρήγορση· ζωὴ γεμάτη κ’ εἰρηνικὸ θάνατο ἢ δῆθεν ζωὴ ἕως θανάτου. Οἱ ἀναλώσιμοι, ἀνεξαρτήτως ἐκλογῶν, ἐπιλέγουν ἀναλώσιμα ἐξουσιαστικὰ γουρούνια. Οἱ γρηγοροῦντες αἴρονται ἄνω, χωρίς νὰ ὑπεραίρωνται καὶ αἴρουν τὴν ἁμαρτίαν ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων σ’ ὅλη τους τὴ ζωή.